Τετάρτη, 2 Μαΐου 2012

Ελευθερία και ισότητα

Σύστημα Ελευθερίας
Ηθικές και μεθοδολογικές προϋποθέσεις για μία νέα πολιτική θεωρία και πράξη
Νίκος Δήμου

Μιλήσαμε για ευτυχία και προκοπή του ανθρώπου. Σίγουρα αυτός είναι ο σκοπός μας. Πώς όμως ορίζεται το περιεχόμενο αυτών των εννοιών; Ο καθένας αλλιώς αντιλαμβάνεται την ευτυχία του.
Η λύση (κατάγεται από τους αρχαίους Έλληνες) είναι να δώσουμε αρνητικούς ορισμούς. Οι αρχαίοι δημιούργησαν την έννοια της αλυπίας. Την έλλειψης λύπης και κατ' επέκτασιν, πόνου, στέρησης, όχλησης κλπ. Ίσως να μην μπορούμε να συμφωνήσουμε για το τι είναι ευτυχία - συμφωνούμε όμως σίγουρα πως η (οποιαδήποτε) ευτυχία δεν είναι δυνατή αν πεινάς, κρυώνεις, υποφέρεις, καταπιέζεσαι, βασανίζεσαι. Αυτή είναι σίγουρα μία αντικειμενική έννοια της ευτυχίας. (Η άλλη - τι εμένα αρέσει - είναι υποκειμενική.)
Ε! λοιπόν - πιστεύω πως η πολιτική έχει σαν στόχο να πραγματοποιεί (στο δυνατό) την αντικειμενική ευτυχία (ή αλυπία.) Δηλαδή να αφαιρεί τα αρνητικά στοιχεία από τη ζωή του ανθρώπου - και να του δίνει έτσι τις προϋποθέσεις για να μπορεί μετά να βρει την δική του ατομική ευτυχία μόνος του.
Με άλλα λόγια στόχος (συγκεκριμένος) της πολιτικής δεν είναι να κάνει τους ανθρώπους ευτυχείς - αλλά λιγότερο δυστυχείς.
Αλλά αυτή, η αρνητική, "αντικειμενική", ευτυχία είναι η μία πλευρά της ελευθερίας. Ενώ η θετική, υποκειμενική, είναι η άλλη της πλευρά!
Η ελευθερία ορίζεται σαν "ελευθερία από" και "ελευθερία προς". Π. χ. :

Ελευθερία από
τη στέρηση
την εκμετάλλευση
την ανάγκη
την αδικία

και ελευθερία προς
την δημιουργία
την ολοκλήρωση του ατόμου κλπ.

Να λοιπόν που η ελευθερία δεν αποτελεί μόνο μεθοδολογική αρχή της πρότασης - αλλά και ηθική αρχή και στόχο. Φυσικά πάντα σαν σύνολο, σαν άθροισμα και των δύο πλευρών της - αρνητικής και θετικής.


Σίγουρα εδώ κάποιος θα ρωτήσει: και με την ισότητα τι γίνεται;
Έχουμε μάθει πως ελευθερία και ισότητα είναι οι πρώτες αξίες - ίσως μάλιστα η ισότητα να είναι σημαντικότερη από την ελευθερία. Την εγκαταλείπουμε; Την ξεχνάμε; Και στο νέο αυτό σύστημα θα βασιλεύει η ανισότητα;
Κατ αρχήν ας διευκρινίσω πως για μένα η ισότητα είναι πρωτεύουσα αλλά όχι πρωταρχική αξία - είναι παράγωγη. Εκπορεύεται από την δικαιοσύνη. Η δικαιοσύνη επιτάσσει την ισότητα - η μάλλον απεχθάνεται την ανισότητα. Η ισότητα αυτή καθ' αυτή δεν είναι αρετή. Δεν αυξάνει η αξία δύο ανθρώπων επειδή είναι ίσοι. Δεν γίνεται αυτόματα ευτυχέστερη μία κοινωνία αν όλα τα μέλη της εξισωθούν. (Είναι όμως δυστυχέστερη αν υπάρχουν έντονες ανισότητες - δηλαδή αδικίες.)
Βλέπω λοιπόν την ισότητα σαν παράγωγη αξία με αρνητικό χαρακτήρα (η έλλειψή της έχει μεγαλύτερη σημασία από την παρουσία της).
Στην προαιώνια διαμάχη για την ιεράρχηση των αξιών, δίνω σαφώς το προβάδισμα στην ελευθερία. Μάλιστα, την θεωρώ ως την μόνη αξία που μας χρειάζεται για την πολιτική πράξη. Όλες οι άλλες παράγονται και εκπορεύονται από αυτήν.
Θέμα μας η ελευθερία και η ισότητα. Ποιές ελευθερίες προστατεύονται στις σύγχρονες δημοκρατίες;
Τι είναι η ισότητα; Συμφωνούμε με την άποψη του συγγραφέα για  προβάδισμα της ελευθερίας;

2 σχόλια:

  1. Καταρχήν στις σύγχρονες δημοκρατίες προστατεύονται η ελευθερία έκφρασης, η ανεξηθρησκεία, η ελευθερία του λόγου και άλλες πολλές ελευθερίες. Τώρα, όσο αναφορά το τι σημαίνει ισότητα, πιστεύω πως σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες ευκαιρίες . Ακόμα, να έχουν όλοι τη δυνατότητα της επιλογής και να μην ξεχωρίζουν ούτε εξαιτίας της φυλής τους, ούτε εξαιτίας της ηλικίας τους, ούτε,ούτε,ούτε.... Κατά τη γνώμη μου λοιπόν, για να υπάρξει μία οργανωμένη κοινωνία και κυρίως συνήπαρξη μεταξύ των ανθρώπων, νομίζω ότι πρέπει να υπάρχει τόσο η ισότητα όσο και η ελευθερία. Αν λείπει το ένα θα υπάρχουν κάποια μειονεκτήματα και κάποιες σοβαρές επιπτώσεις που ίσως στο τέλος δεν θα χρειάζεται και το άλλο! Γνώμη μου λοιπόν είναι πως αν δεν υπάρχουν και η ελευθερία και η ισότητα ταυτόχρονα, δεν θα υπάρχει ευτυχία, γαλήνη και κυρίως δεν θα υπάρχει μία σωστή κοινωνία!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.