Κυριακή, 30 Οκτωβρίου 2011


Η οπτικοποίηση της σκέψης από τον ζωγράφο Ρενέ Μαγκρίτ...
Συντάκτης: Ειρήνη Σπυριδάκη   
Κυριακή, 22 Νοέμβριος 2009 21:04
magritteΠριν λίγες ημέρες διάβασα τα σχόλια του Ρενέ Μαγκρίτ με αφορμή το έργο του «Εν λευκώ»(1965). Ο ζωγράφος αναφέρει σχετικά: «Τα ορατά πράγματα μπορούν να γίνουν αόρατα. Αν κάποιος ιππεύει ένα άλογο σ? ένα δάσος, άλλοτε φαίνεται και άλλοτε όχι, παρόλο ότι είναι εκεί. Στο ?Εν λευκώ? η αναβάτισσα κρύβει τα δέντρα και τα δέντρα την κρύβουν. Όμως η δύναμη της σκέψης μας συλλαμβάνει τόσο το ορατό όσο και το αόρατο, κι εγώ χρησιμοποιώ τη ζωγραφική για να κάνω ορατές τις σκέψεις».
Ο Μαγκρίτ με την τέχνη του δηλώνει ρητά ότι στοχεύει στην ανάδειξη των πτυχών εκείνων που η ίδια η πραγματικότητα κρατάει κρυμμένα. Αυτά που οι άνθρωποι καλούνται να ανασυνθέσουν με τη βοήθεια της σκέψης τους, των συνειρμών που ενεργοποιούν για να κατανοήσουν τον κόσμο. Ο Μαγκρίτ λοιπόν οπτικοποιεί τις αόρατες όψεις της πραγματικότητας που η σκέψη μας ανασυνθέτει, κάνοντας με τη ζωγραφική του «ορατές τις σκέψεις».
Κατά τον Μαγκρίτ το έργο ζωγραφικής δεν διαχωρίζεται από τη σκέψη, συνιστά αντίθετα αυτό καθεαυτό οπτικοποιημένη σκέψη. Η ζωγραφική εικόνα είναι η εικόνα μιας σκέψης, η προσπάθεια του καλλιτέχνη να αναδείξει το μυστήριο που κρύβεται πίσω από την πραγματικότητα, όπως αυτή βιώνεται από τον άνθρωπο.
Κάθε εικόνα άλλωστε εμπεριέχει και ένα νόημα, όπως κι ένα (τουλάχιστον) νόημα προκύπτει από κάθε εικόνα. Οι εικόνες της πραγματικότητας συντίθενται από τον συνδυασμό πολλών και διαφορετικών υλικών. Το εικαστικό έργο τέχνης όμως δεν μπορεί να είναι μια απλή διάταξη υλικών.
Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι το αισθητικό αποτέλεσμα μεταφέρεται στον θεατή μέσω της τεχνικής του καλλιτέχνη που αποτυπώνεται στο έργο του με τη βοήθεια των υλικών μέσων. Αυτό βεβαίως δεν είναι αρκετό. Το αισθητικό αποτέλεσμα πραγματώνεται ουσιαστικά στο πώς το έργο τέχνης επιδρά στη σκέψη του θεατή. Τα υλικά συστατικά που συνθέτουν το έργο δημιουργούν ένα αποτέλεσμα άυλο, το οποίο θα πρέπει να συλλάβει ο θεατής, αποστασιοποιούμενος από οτιδήποτε ορατό. Η τέχνη της ζωγραφικής εκφράζει το αόρατο μέσω του ορατού, τις σκέψεις μέσω των εικόνων.
Η τέχνη του Μαγκρίτ καταδεικνύει τον ιδιαιτέρως ασαφή χαρακτήρα όλων των στοιχείων που συναποτελούν το πεδίο του ορατού. Οι δυνάμεις που στηρίζουν το ορατό παραμένουν κρυμμένες. Μόνο η ζωγραφική μπορεί να τις αναδείξει, μέσω της απεικόνισης των σκέψεών μας για την πραγματικότητα και ποτέ της ίδιας της πραγματικότητας.
Ο Μαγκρίτ συνήθιζε να λέει ότι αυτό που είναι σημαντικό δεν είναι ότι το αντίγραφο, δηλαδή το έργο τέχνης πρέπει να μοιάζει με το πρότυπό του, όπως συμβαίνει με τη φωτογραφική απεικόνιση. Το σημαντικό για τον ίδιο (ίσως και για τις εικαστικές τέχνες εν γένει) είναι ότι το πρότυπο πρέπει να έχει το κουράγιο να μοιάζει στο αντίγραφό του. Η τέχνη δεν περιέχει το νόημα που υπάρχει ήδη στην πραγματικότητα. Αντιθέτως η τέχνη προσδίδει νόημα στην πραγματικότητα, ανοίγοντας νέους δρόμους στη σκέψη μας για το πώς αντιλαμβανόμαστε και εισπράττουμε τις πολλαπλές όψεις της.
Μέχρις εδώ, επεχείρησα να εντοπίσω τη στόχευση του καλλιτέχνη. Το ζήτημα όμως που παραμένει αναπάντητο είναι το εξής: Έχουμε συνείδηση στην εποχή μας της ανάγκης και της επιθυμίας μας να εμμένουμε στην αναζήτηση του νοήματος; Πόσοι αλήθεια διατηρούν ακέραιη την απαίτησή να αποδίδουν νόημα σε όσα αντιλαμβάνονται δια των αισθήσεών τους; Και, ακόμα περισσότερο, πόσοι είναι αρκούντως θαρραλέοι ώστε να αναιρέσουν την εμπιστοσύνη τους σε καθετί ορατό; Πόσο είναι εκείνοι που θα τολμήσουν να οικοδομήσουν μια νέα σχέση με την πραγματικότητα, η οποία θεμελιώνεται στην ανάδειξη νέων νοημάτων που τροφοδοτούνται όχι μόνο από τη σκέψη μας, αλλά και από τα αισθήματα που αναδύονται ενώπιον όλων όσων εισπράττουμε ως οπτικά ερεθίσματα καθημερινά;

Ιστορία και λογική




Κυριακή, 23 Οκτωβρίου 2011

Φιλοσοφία και ιστορία


Μπορείτε να σχολιάσετε την ακόλουθη φράση;

" Θα είναι το τέλος της ιστορίας, όταν ο κόσμος γίνει λογικός"
Hegel

Αγώνας φιλοσόφων


1. Αναγνωρίζετε κάποιους από τους φιλοσόφους που αγωνίζονται;
2. Πως θα χαρακτηρίζατε τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται από τους Monty Pythons;

Επιστροφή

Επιστρέψαμε χθες το βράδυ, γεμάτοι εμπειρίες, γεμάτοι γνώσεις, γεμάτοι...κούραση!. Αυτή την εβδομάδα ολοκληρώνουμε το πρώτο κεφάλαιο συζητώντας για τη σχέση φιλοσοφίας και ιστορίας. Καλή εβδομάδα!

Δευτέρα, 10 Οκτωβρίου 2011

Το matrix και το σπήλαιο!




Ας προσπαθήσουμε να διακρίνουμε τις ομοιότητες της ταινίας Matrix με το μύθο του σπηλαίου του Πλάτωνα.
Matrix

Ο μύθος του σπηλαίου του Πλάτωνα


(ΠΛ Πολ 514a–521b: Η αλληγορία του σπηλαίου.)[514a] Μετὰ ταῦτα δή, εἶπον, ἀπείκασον τοιούτῳ πάθει τὴν
ἡμετέραν φύσιν παιδείας τε πέρι καὶ ἀπαιδευσίας. ἰδὲ γὰρ
ἀνθρώπους οἷον ἐν καταγείῳ οἰκήσει σπηλαιώδει, ἀναπεπτα-
μένην πρὸς τὸ φῶς τὴν εἴσοδον ἐχούσῃ μακρὰν παρὰ πᾶν
τὸ σπήλαιον, ἐν ταύτῃ ἐκ παίδων ὄντας ἐν δεσμοῖς καὶ τὰ
σκέλη καὶ τοὺς αὐχένας, ὥστε μένειν τε αὐτοὺς εἴς τε τὸ
[514b] πρόσθεν μόνον ὁρᾶν, κύκλῳ δὲ τὰς κεφαλὰς ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ
ἀδυνάτους περιάγειν, φῶς δὲ αὐτοῖς πυρὸς ἄνωθεν καὶ πόρ-
ρωθεν καόμενον ὄπισθεν αὐτῶν, μεταξὺ δὲ τοῦ πυρὸς καὶ
τῶν δεσμωτῶν ἐπάνω ὁδόν, παρ’ ἣν ἰδὲ τειχίον παρῳκο-
δομημένον, ὥσπερ τοῖς θαυματοποιοῖς πρὸ τῶν ἀνθρώπων
πρόκειται τὰ παραφράγματα, ὑπὲρ ὧν τὰ θαύματα δεικνύασιν.
Ὁρῶ, ἔφη.
Ὅρα τοίνυν παρὰ τοῦτο τὸ τειχίον φέροντας ἀνθρώπους
[514c] σκεύη τε παντοδαπὰ ὑπερέχοντα τοῦ τειχίου καὶ ἀνδριάντας
[515a] καὶ ἄλλα ζῷα λίθινά τε καὶ ξύλινα καὶ παντοῖα εἰργασμένα,
οἷον εἰκὸς τοὺς μὲν φθεγγομένους, τοὺς δὲ σιγῶντας τῶν
παραφερόντων.
Ἄτοπον, ἔφη, λέγεις εἰκόνα καὶ δεσμώτας ἀτόπους.
Ὁμοίους ἡμῖν, ἦν δ’ ἐγώ· τοὺς γὰρ τοιούτους πρῶτον μὲν
ἑαυτῶν τε καὶ ἀλλήλων οἴει ἄν τι ἑωρακέναι ἄλλο πλὴν
τὰς σκιὰς τὰς ὑπὸ τοῦ πυρὸς εἰς τὸ καταντικρὺ αὐτῶν τοῦ
σπηλαίου προσπιπτούσας;
Πῶς γάρ, ἔφη, εἰ ἀκινήτους γε τὰς κεφαλὰς ἔχειν ἠναγκα-
[515b] σμένοι εἶεν διὰ βίου;
Τί δὲ τῶν παραφερομένων; οὐ ταὐτὸν τοῦτο;
Τί μήν;
Εἰ οὖν διαλέγεσθαι οἷοί τ’ εἶεν πρὸς ἀλλήλους, οὐ ταῦτα
ἡγῇ ἂν τὰ ὄντα αὐτοὺς νομίζειν ἅπερ ὁρῷεν;
Ἀνάγκη.
Τί δ’ εἰ καὶ ἠχὼ τὸ δεσμωτήριον ἐκ τοῦ καταντικρὺ ἔχοι;
ὁπότε τις τῶν παριόντων φθέγξαιτο, οἴει ἂν ἄλλο τι αὐτοὺς
ἡγεῖσθαι τὸ φθεγγόμενον ἢ τὴν παριοῦσαν σκιάν;
Μὰ Δί’ οὐκ ἔγωγ’, ἔφη.
[515c] Παντάπασι δή, ἦν δ’ ἐγώ, οἱ τοιοῦτοι οὐκ ἂν ἄλλο τι
νομίζοιεν τὸ ἀληθὲς ἢ τὰς τῶν σκευαστῶν σκιάς.
Πολλὴ ἀνάγκη, ἔφη.
Σκόπει δή, ἦν δ’ ἐγώ, αὐτῶν λύσιν τε καὶ ἴασιν τῶν τε
δεσμῶν καὶ τῆς ἀφροσύνης, οἵα τις ἂν εἴη, εἰ φύσει τοιάδε
συμβαίνοι αὐτοῖς· ὁπότε τις λυθείη καὶ ἀναγκάζοιτο ἐξαίφνης
ἀνίστασθαί τε καὶ περιάγειν τὸν αὐχένα καὶ βαδίζειν καὶ
πρὸς τὸ φῶς ἀναβλέπειν, πάντα δὲ ταῦτα ποιῶν ἀλγοῖ
τε καὶ διὰ τὰς μαρμαρυγὰς ἀδυνατοῖ καθορᾶν ἐκεῖνα ὧν
[515d] τότε τὰς σκιὰς ἑώρα, τί ἂν οἴει αὐτὸν εἰπεῖν, εἴ τις
αὐτῷ λέγοι ὅτι τότε μὲν ἑώρα φλυαρίας, νῦν δὲ μᾶλλόν
τι ἐγγυτέρω τοῦ ὄντος καὶ πρὸς μᾶλλον ὄντα τετραμμένος
ὀρθότερον βλέποι, καὶ δὴ καὶ ἕκαστον τῶν παριόντων δεικνὺς
αὐτῷ ἀναγκάζοι ἐρωτῶν ἀποκρίνεσθαι ὅτι ἔστιν; οὐκ οἴει
αὐτὸν ἀπορεῖν τε ἂν καὶ ἡγεῖσθαι τὰ τότε ὁρώμενα ἀλη-
θέστερα ἢ τὰ νῦν δεικνύμενα;
Πολύ γ’, ἔφη.
[515e] Οὐκοῦν κἂν εἰ πρὸς αὐτὸ τὸ φῶς ἀναγκάζοι αὐτὸν βλέπειν,
ἀλγεῖν τε ἂν τὰ ὄμματα καὶ φεύγειν ἀποστρεφόμενον πρὸς
ἐκεῖνα ἃ δύναται καθορᾶν, καὶ νομίζειν ταῦτα τῷ ὄντι
σαφέστερα τῶν δεικνυμένων;
Οὕτως, ἔφη.
Εἰ δέ, ἦν δ’ ἐγώ, ἐντεῦθεν ἕλκοι τις αὐτὸν βίᾳ διὰ
τραχείας τῆς ἀναβάσεως καὶ ἀνάντους, καὶ μὴ ἀνείη πρὶν
ἐξελκύσειεν εἰς τὸ τοῦ ἡλίου φῶς, ἆρα οὐχὶ ὀδυνᾶσθαί τε
[516a] ἂν καὶ ἀγανακτεῖν ἑλκόμενον, καὶ ἐπειδὴ πρὸς τὸ φῶς ἔλθοι,
αὐγῆς ἂν ἔχοντα τὰ ὄμματα μεστὰ ὁρᾶν οὐδ’ ἂν ἓν δύνασθαι
τῶν νῦν λεγομένων ἀληθῶν;
Οὐ γὰρ ἄν, ἔφη, ἐξαίφνης γε.
Συνηθείας δὴ οἶμαι δέοιτ’ ἄν, εἰ μέλλοι τὰ ἄνω ὄψεσθαι.
καὶ πρῶτον μὲν τὰς σκιὰς ἂν ῥᾷστα καθορῷ, καὶ μετὰ τοῦτο
ἐν τοῖς ὕδασι τά τε τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ τῶν ἄλλων εἴδωλα,
ὕστερον δὲ αὐτά· ἐκ δὲ τούτων τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ αὐτὸν
τὸν οὐρανὸν νύκτωρ ἂν ῥᾷον θεάσαιτο, προσβλέπων τὸ τῶν
[516b] ἄστρων τε καὶ σελήνης φῶς, ἢ μεθ’ ἡμέραν τὸν ἥλιόν τε
καὶ τὸ τοῦ ἡλίου.
Πῶς δ’ οὔ;
Τελευταῖον δὴ οἶμαι τὸν ἥλιον, οὐκ ἐν ὕδασιν οὐδ’ ἐν
ἀλλοτρίᾳ ἕδρᾳ φαντάσματα αὐτοῦ, ἀλλ’ αὐτὸν καθ’ αὑτὸν
ἐν τῇ αὑτοῦ χώρᾳ δύναιτ’ ἂν κατιδεῖν καὶ θεάσασθαι οἷός
ἐστιν.
Ἀναγκαῖον, ἔφη.
Καὶ μετὰ ταῦτ’ ἂν ἤδη συλλογίζοιτο περὶ αὐτοῦ ὅτι οὗτος
ὁ τάς τε ὥρας παρέχων καὶ ἐνιαυτοὺς καὶ πάντα ἐπιτρο-
[516c] πεύων τὰ ἐν τῷ ὁρωμένῳ τόπῳ, καὶ ἐκείνων ὧν σφεῖς ἑώρων
τρόπον τινὰ πάντων αἴτιος.
Δῆλον, ἔφη, ὅτι ἐπὶ ταῦτα ἂν μετ’ ἐκεῖνα ἔλθοι.
Τί οὖν; ἀναμιμνῃσκόμενον αὐτὸν τῆς πρώτης οἰκήσεως
καὶ τῆς ἐκεῖ σοφίας καὶ τῶν τότε συνδεσμωτῶν οὐκ ἂν οἴει
αὑτὸν μὲν εὐδαιμονίζειν τῆς μεταβολῆς, τοὺς δὲ ἐλεεῖν;
Καὶ μάλα.
Τιμαὶ δὲ καὶ ἔπαινοι εἴ τινες αὐτοῖς ἦσαν τότε παρ’
ἀλλήλων καὶ γέρα τῷ ὀξύτατα καθορῶντι τὰ παριόντα, καὶ
μνημονεύοντι μάλιστα ὅσα τε πρότερα αὐτῶν καὶ ὕστερα
[516d] εἰώθει καὶ ἅμα πορεύεσθαι, καὶ ἐκ τούτων δὴ δυνατώτατα
ἀπομαντευομένῳ τὸ μέλλον ἥξειν, δοκεῖς ἂν αὐτὸν ἐπιθυμη-
τικῶς αὐτῶν ἔχειν καὶ ζηλοῦν τοὺς παρ’ ἐκείνοις τιμωμένους
τε καὶ ἐνδυναστεύοντας, ἢ τὸ τοῦ Ὁμήρου ἂν πεπονθέναι
καὶ σφόδρα βούλεσθαι «ἐπάρουρον ἐόντα θητευέμεν
ἄλλῳ ἀνδρὶ παρ’ ἀκλήρῳ» καὶ ὁτιοῦν ἂν πεπονθέναι
μᾶλλον ἢ ’κεῖνά τε δοξάζειν καὶ ἐκείνως ζῆν;
[516e] Οὕτως, ἔφη, ἔγωγε οἶμαι, πᾶν μᾶλλον πεπονθέναι ἂν
δέξασθαι ἢ ζῆν ἐκείνως.
Καὶ τόδε δὴ ἐννόησον, ἦν δ’ ἐγώ. εἰ πάλιν ὁ τοιοῦτος
καταβὰς εἰς τὸν αὐτὸν θᾶκον καθίζοιτο, ἆρ’ οὐ σκότους <ἂν>
ἀνάπλεως σχοίη τοὺς ὀφθαλμούς, ἐξαίφνης ἥκων ἐκ τοῦ
ἡλίου;
Καὶ μάλα γ’, ἔφη.
Τὰς δὲ δὴ σκιὰς ἐκείνας πάλιν εἰ δέοι αὐτὸν γνωματεύοντα
διαμιλλᾶσθαι τοῖς ἀεὶ δεσμώταις ἐκείνοις, ἐν ᾧ ἀμβλυώττει,
[517a] πρὶν καταστῆναι τὰ ὄμματα, οὗτος δ’ ὁ χρόνος μὴ πάνυ
ὀλίγος εἴη τῆς συνηθείας, ἆρ’ οὐ γέλωτ’ ἂν παράσχοι, καὶ
λέγοιτο ἂν περὶ αὐτοῦ ὡς ἀναβὰς ἄνω διεφθαρμένος ἥκει
τὰ ὄμματα, καὶ ὅτι οὐκ ἄξιον οὐδὲ πειρᾶσθαι ἄνω ἰέναι; καὶ
τὸν ἐπιχειροῦντα λύειν τε καὶ ἀνάγειν, εἴ πως ἐν ταῖς χερσὶ
δύναιντο λαβεῖν καὶ ἀποκτείνειν, ἀποκτεινύναι ἄν;
Σφόδρα γ’, ἔφη.
Μετάφραση

Κυριακή, 9 Οκτωβρίου 2011

Κλάδοι της Φιλοσοφίας - επιστήμες

Λογική

Σχεδιάγραμμα 1

Μπόλικη φιλοσοφία!



Στίχοι: Νίκος Μπότσας
Μουσική: Νίκος Μπότσας
Πρώτη εκτέλεση: Λαυρέντης Μαχαιρίτσας
Άλλες ερμηνείες: Κλάρα

Μην τα παίρνεις όλα σοβαρά
Βάρυνε η ζωή μας με πολλά
Πράγματα άχρηστα που χρόνια κουβαλάμε

Είχαμε δεν είχαμε δουλειά
κάναμε πολύπλοκα τα απλά.
Ζαλισμένοι στο λαβύρινθο γυρνάμε

Τα μπερδέψαμε και αφού δεν ξεμπερδέψαμε,
μεταφυσική και μπόλικη φιλοσοφία.
Και μιλήσαμε,την αναλύσαμε στο γιατρό
την ταραγμένη μας ισοροπία.

Ψάχνεις νόημα να βρεις,
κι όταν το βρεις απορείς
πόσο γρήγορα ξεβάφει.
Και τι μένει τελικά,
η αλήθεια είναι μια,
πως αλήθεια δεν υπάρχει.

Μην τα παίρνεις όλα σοβαρά.
Κόψε φόρα και καμιά φορά
και άσε απλά το ρεύμα βόλτα να σε πάει.

Άραξε σε ήρεμα νερά,
άδειασε από το νου τα περιττά
Και έτσι νιώσε απλά το χρόνο να κυλάει.

Τα μπερδέψαμε και αφού δεν ξεμπερδέψαμε,
μεταφυσική και μπόλικη φιλοσοφία.
Και μιλήσαμε, την αναλύσαμε στο γιατρό
την ταραγμένη μας ισοροπία.

Ψάχνεις νόημα να βρεις,
κι όταν το βρεις απορείς
πόσο γρήγορα ξεβάφει.
Και τι μένει τελικά,
η αλήθεια είναι μια,
πως αλήθεια δεν υπάρχει.

1o Κεφάλαιο

Καλή αρχή!

Ένα ιστολόγιο για τη Φιλοσοφία στη θεωρητική κατεύθυνση του 2ου ΓΕΛ Πολίχνης που ευελπιστεί να αναδειχθεί σε χώρο συνάντησης, ελεύθερης έκφρασης, δημιουργικής αποτύπωσης των μονοπατιών που θα χαράσσονται στη διδακτική πράξη μέσα στην αίθουσα. Καλή αρχή!